دلخواه شما عمل كند ، به زحمت مىافتيد و هلاك مىشويد » . * ( « وَلكِنَّ اللَّه حَبَّبَ إِلَيْكُمُ الإِيمانَ وَزَيَّنَه فِي قُلُوبِكُمْ » ) * - كلمه « لكن » در ابتداى اين جمله استدراك و اعراض از مطلبى است كه جمله قبل آن را هم شامل مىشود ، يعنى جمله * ( « لَوْ يُطِيعُكُمْ فِي كَثِيرٍ مِنَ الأَمْرِ لَعَنِتُّمْ » ) * اين معنا را هم مىفهماند كه شما مسلمانان در معرض هلاكت و گمراهى هستيد و كلمه « لكن » مىخواهد اين را استثناء كند ، بفرمايد : نه ، شما به خاطر اينكه خدا ايمان را محبوب دلهايتان كرده ، و اين انعام را بر شما كرده كه ايمان را در دلهايتان زينت داده ، و كفر را از نظرتان انداخته ، و ديگر اشتهايى به كفر و فسوق و عصيان نداريد ، لذا مشرف به هلاكت و گمراهى نيستيد . محبوب كردن ايمان در دل مؤمنين به اين معنا است كه : خداى تعالى ايمان را به زيورى آراسته كه دلهاى شما را به سوى خود جذب مىكند ، به طورى كه دلهاى شما به آسانى دست از آن برنمىدارد ، و از آن رو به سوى چيزهاى ديگر نمىكند . * ( « وَكَرَّه إِلَيْكُمُ الْكُفْرَ وَالْفُسُوقَ وَالْعِصْيانَ » ) * - اين جمله عطف است بر جمله « حبب » ، و معناى مكروه كردن كفر و فسوق و عصيان اين است كه دلهاى شما را طورى كرده كه خود به خود از كفر و توابع آن تنفر دارد . و فرق بين فسوق و عصيان - به طورى كه گفته‌اند « 1 » - اين است كه فسوق عبارتست از خروج از طاعت به سوى معصيت ، و عصيان عبارتست از خود معصيت . به عبارت ديگر عصيان عبارتست از همه گناهان . بعضى « 2 » هم گفته‌اند : مراد از فسوق دروغ است ، به قرينه آيه قبلى كه از خبر دروغين فساق سخن مىگفت ، و عصيان عبارتست از بقيه گناهان . * ( « أُولئِكَ هُمُ الرَّاشِدُونَ » ) * - اين جمله مساله محبوب كردن ايمان و مجذوب كردن دلهاى مؤمنين در برابر آن ، و نيز مكروه كردن كفر و فسوق و عصيان را بيان مىكند ، مىفرمايد همين سبب رشدى است كه هر انسانى به فطرت خود در جستجوى آنست ، و در مقابل باز به فطرت خود از گمراهى متنفر است ، پس بر مؤمنين لازم است كه دست از ايمان برندارند ، و از كفر و فسوق و عصيان اجتناب ورزند ، تا رشد يابند كه اگر رشد يابند تابع رسول مىشوند ، و ديگر هواهاى خود را پيروى نمىكنند . و چون دوست داشتن ايمان و مجذوب شدن در برابر آن ، و تنفر از كفر و توابع آن ، صفت بعضى از افرادى بوده كه رسول در بين آنان بوده است و تمامى اصحاب آن جناب ،

--> ( 1 و 2 ) مجمع البيان ، ج 9 ، ص 133 .